Home Društvo Najveće srpske vojskovođe: Vojvoda Jovan Stojković „Babunski“

Najveće srpske vojskovođe: Vojvoda Jovan Stojković „Babunski“

0
Najveće srpske vojskovođe: Vojvoda Jovan Stojković „Babunski“

Jedan od najvećih srpskih junaka i ratnika umro je od posledica epidemije Španskog gripa, a ne u silnim bojevima u kojima je učestvovao. Naravno, radi se o čuvenom četničkom vojvodi Jovanu Stojkoviću (1878-1920) takođe poznatom po imenu ”Vojvoda Babunski”, rodom iz veleške oblasti u Staroj Srbiji.

Njemu u čast je prvom spevana jedna od omiljenih srpskih patriotskih pesama ”Sprem’te se sprem’te četnici”. Ona je opevala legendarnu borbu vojvoda Jovana Babunskog i Vasilija Trbića protiv bugarskog revolucionara Stefana Dimitrova na Spasovdan 1907. godine, u selu Drenovu kod Velesa.

Pesmu je spevao neposredno nakon borbi bivši monah i saborac Vojvode Babunskog Jovan Grković Gapon, rodom iz Orahovca u Metohiji, koji se posvetio komitskoj borbi srpskog naroda u Osmanskom Carstvu za slobodu ostavivši svoju monašku rizu i dajući život za oslobođenje Kosova, Metohije i Južne Srbije i njihovom sjedinjenju sa maticom Kraljevinom Srbijom. Pesma ”Sprem’te se sprem’te četnici” je nastavila da živi kroz još jednu legendarnu ličnost srpske istorije armijskog generala Dragoljuba Mihailovića, načelnika glavnog štaba Jugoslovenske vojske tokom Drugog svetskog rata i ministra vojske i mornarice u vladama Slobodana Jovanovića, Miloša Trifunovića i Božidara Purića.

Vojvoda Jovan Stojković je svoj nadimak ”Babunski” dobio po planini Babuni na kojoj je četovao od 1905. do 1908. koja se proteže od severa Pelagonije do Veleške klisure.

Rodio se u selu Martolci u oblasti Azot kod Velesa. Osnovnu školu je završio u veleškim selima Omoranu, Bogomili i Vojnici. Pošto ga je, kao darovito dete, otac upisao u tek osnovanu Velešku gimnaziju, bugarski učitelj ga vodi pod imenom ”Ivan Stojkov”. Takav postupak veoma pogađa oca Jovana Stojkovića, koji ga ljutito ispisuje i nakon toga šalje u Kraljevinu Srbiju na školovanje, tačnije u gimnaziju u Valjevu. U našoj kraljevini, Jovan Stojković postaje pitomac ”Društva Svetog Save” čija misija je bila školovanje đaka iz Stare Srbije i Makedonije. Nakon male mature, Jovan Stojković upisuje bogoslovsku učiteljsku školu u Beogradu. Po uspešno završenom školovanju vraća se u Veles i Azot gde postaje učitelj u selu Teovu.

Kao srpski učitelj trpeo je užasne pritiske bugarske revolucionarne organizacije VMRO. Kao jednoj od najuglednijih ličnosti veleškog kraja, Jovanu Stojkoviću VMRO-ovci ubijaju brata i sinovaca u rodnom selu Martolcu.

Strašno pogođen bugarskim terorom nad Srbima Stare Srbije i Makedonije, Jovan Stojković 1905. godine odlučuje da se odmetne i pridruži srpskim četnicima čuvenih vojvoda Gligora Sokolovića i Temeljka Barjaktrevića, koji su u Azotu četovali i borili se protiv Bugara i Turaka još 1904. godine.

Aprila 1905. godine Stojković dolazi u Azot zajedno sa četom Stevana Nedića Ćele i Sretena Rajkovića. Uspešno ratuje protiv bugaraša i njihove organizacije VMRO koje je predvodio ozloglašeni Stevan Dimitrov, koje Vojvoda Babunski uništava do poslednjeg čoveka. Istakao se neverovatnim junaštvom i dobio četničku titulu ”vojvode” u borbama protiv Bugara iz VMRO, kao i sa turskom vojskom na Movnatecu, Kurtovom kamenu i Nožu u kojima je pokazivao veliko vojničko i gerilsko umeće.

Godine 1908. dolazi do velikih promena u Turskoj u kojoj je izvršen prevrat i na vlast dolaze ”Mladoturci”, proglašavajući prvi ustav u Turskoj i opšte pomirenje uz amnestiju. Tada Vojvoda Babunski na neko vreme prekida četovanje, no ubrzo Mladoturci zloupotrebljavaju ovo primirje i pokušavaju da hapse vojvodu Babunskog i viđenije srpske četnike, no on uspeva da pobegne u Kraljevinu Srbiju.

Iz naše kraljevine, učestvuje u pripremanju Prvog balkanskog rata i oslobođenja Stare Srbije. Po njegovom izbijanju 1912. ratuje u odredu Vojvode Vuka, prošavši čuvenu Kumanovsku bitku, no na Strevici biva ranjen. Nakon oporavka, odmah se ponovo priključuje Dobrovoljačkom odredu Vojvode Vuka u Drugom balkanskom ratu ističući se junaštvom u bici na Bregalnici protiv Bugara.

Odmah po izbijanju Prvog svetskog rata, Babunski formira Savski četnički odred. Nakon Cerske bitke ovaj odred je preimenovan u Rudnički četnički odred i stavlja se pod komandu legendarnog majora Vojislava Tankosića. Ova dva odreda su primala na sebe prve i najžešće udare austrougarske vojske. Odred je pod komandom Babunskog između ostalog razneo i železnički most na Savi koji je spajao našu kraljevinu sa Austrougarskom.

Nakon velikog odjeka pobeda na Ceru i Kolubari 1914. godine, vojni komitet u Sofiji po nagovoru Beča ubacuje bugarske komitske čete u južnu Srbiju, odnosno srpski deo geografske Makedonije. Srpska vlada hitno formira četničke odrede (prve specijalne jedinice) za suzbijanje terorističkih delatnosti ovih bugarskih četa tokom 1915. godine. Za komandanta ovih antiterorističkih i poternih odeljenja postavljen je upravo iskusni gerilac Jovan Babunski.

Uoči napada Bugarske i Nemačke 1915. na našu kraljevinu srpska vlada čete i poterna odeljenja Vojvode Babunskog transformiše u Leteći žandarmerijski odred. Zbog svoje izuzene važnosti srpska vlada stavlja ovaj odred pod neposrednu komandu Vrhovne komande. Pod vođstvom Jovana Stojkovića Babunskog dobijaju zadatak da u Kačaniku, na Kosovu, sprečavaju prodor jedne čitave bugarske divizije, tačnije 3. divizije Bugarske armije. Trpeći velike gupitke, Stojkovićev odred je, poput Sandžačke vojske Serdara Janka Vukotića, uspevao da više od mesec dana da sprečava prolazak Bugara, omogućujući povlačenje Srpske vojske ka Albaniji. Po povlačenju Srpske vojske u Albaniju, ostaci Letećeg odreda Vojvode Babunskog uspevaju da se samostalno probiju do Francuza u Grčkoj, gde ostaju do formiranja Solunskog fronta.

Na Solunskom frontu 1916. odred Vojvode Babunskog biva pridržen Prvoj armiji i raspoređen na odsek kod Prespanskog jezera. U borbama sa Bugarima i Nemcima na ovom sektoru Babunski i njegov odred ističu se neverovatnim junaštvom i hvatanjem neprijatelja iza linije fronta uz prikupljanje neophodnih informacija. Nakon zarobljavanja dva nemačka torpedna čamca, Vojvoda Babunski biva lično odlikovan od strane komandanta Solunskog fronta, francuskog generala Franše de Eperea, koji nakon rata dobija najviši čin i postaje peti vojvoda Srpske vojske. Vojvoda Babunski i njegov odred iskazuju veliko junaštvo i umeće i u proboju Solunskog fronta i munjevitom progonu neprijatelja tokom oslobađanja naše Otadžbine.

Vojvoda Jovan Babunski

Nažalost u toku oslobođenja, ovaj legendarni srpski junak biva zaražen Španskim gripom u pandemiji koja je harala tadašnjim svetom i koja odnosi preko 50 miliona života. Bolest ga je zadesila u rodnom Velesu, gde je umro je 17. februara 1920. godine. Uz sahranu najvećeg gradonačelnika Skoplja u njegovoj istoriji dr Josifa Mihajlovića, sahrana Vojvode Babunskog bila je jedna od najvećih u istoriji Južne Srbije na koju je narod došao sa svih strana da oda počast jednom od najvećih ratnika i junaka u srpskoj istoriji.

Posle njegove smrti, 1924. godine je u Velesu podignut veliki spomenik vojvodi Babunskom, koji je bugarski okupator srušio dinamitom odmah po okupaciji 1941.

Direktni praunuk vojvode Jovana Stojkovića Babunskog je nekadašnji jugoslovenski i makedonski fudbaler Boban Babunski, a čukununuk bivši fudbaler Barselone i Crvene zvezde David Babunski.

Boban Babunski u dresu reprezentacije SFRJ

Autor: Srpska istorija

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here